Uitkomsten onderzoek werk & mantelzorg in het PO

Hieronder zetten we de belangrijkste inzichten op een rij en laat zien waarom dit thema urgent is voor schoolbesturen en HR professionals. Belangrijker nog: het helpt je nadenken over wat jij als organisatie kunt doen.

Mantelzorgers: een groeiende groep binnen elke school

Uit landelijk onderzoek blijkt dat 2,7 miljoen Nederlanders werk en mantelzorg combineren — dat is 29% van alle werkenden. De verwachting is dat dit aantal blijft stijgen. De oorzaken zijn bekend:

• de vergrijzing neemt toe
• ouderen blijven langer thuis wonen
• toegang tot professionele zorg is strenger geworden
• druk op informele zorg groeit.

Dat betekent dat steeds meer medewerkers — leerkrachten, ondersteuners, intern begeleiders, administratief personeel — naast hun werk zorgen voor een ouder, partner, kind of buur.
Mantelzorg is vaak onzichtbaar. Veel medewerkers benoemen het niet uit zichzelf. Maar de impact is groot: emotioneel, praktisch én organisatorisch.

Waarom dit juist in het primair onderwijs speelt

Het onderwijs is tijd en locatie gebonden werk dat combineren met mantelzorg bemoeilijkt. Daarbij wordt de sector gekenmerkt door hoge werkdruk, veel verantwoordelijkheden, beperkte vervangingsmogelijkheden en een sterke betrokkenheid bij leerlingen en collega’s.

Wanneer een medewerker daarnaast intensieve mantelzorgtaken heeft, kan dat leiden tot verminderde energie en concentratie, meer verzuim, uitval op langere termijn, minder ruimte voor professionele ontwikkeling en stress en onzekerheid.
Mantelzorgers zijn vaak loyaal en geven moeilijk hun grenzen aan. Ze willen niet “lastig zijn” of “collega’s opzadelen met extra werk”. Juist daarom is het belangrijk dat organisaties het gesprek openen.

Eerste inzichten uit de sectorverkenning primair onderwijs

• mantelzorg komt in alle functies voor, niet alleen onder oudere medewerkers
• veel mantelzorgers herkennen zichzelf niet als mabijvoorbeeldntelzorger, waardoor ze geen ondersteuning zoeken
• leidinggevenden vinden het onderwerp vaak lastig bespreekbaar
• HR-beleid is meestal niet expliciet ingericht op werk & mantelzorg
• teams willen graag helpen, maar weten niet hoe.
• er is veel bereidheid, maar weinig structuur.

Aandacht voor mantelzorg loont

Mantelzorgvriendelijk beleid is geen “extraatje”, maar een strategische keuze die direct bijdraagt aan continuïteit en kwaliteit: behoud van ervaren medewerkers, minder onverwachte uitval, beter voorspelbare inzetbaarheid en een cultuur waarin zorg en werk in balans zijn. Het biedt medewerkers meer rust en balans, minder verzuim, hogere duurzame inzetbaarheid en meer vertrouwen en veiligheid.  

Wat kun je als schoolbestuur of HR professional doen?

1. Maak mantelzorg bespreekbaar
Creëer ruimte voor het gesprek. Niet pas als iemand uitvalt, maar preventief. Een simpele vraag kan al verschil maken: “Hoe gaat het thuis? Is er iets waar we rekening mee moeten houden?”

2. Zorg dat leidinggevenden weten wat mantelzorg is
Veel leidinggevenden herkennen de signalen niet. Een korte training of handreiking helpt hen om het gesprek te voeren.

3. Bied flexibiliteit waar het kan
Kleine aanpassingen kunnen grote impact hebben. Denk bijvoorbeeld aan:

• tijdelijk aanpassen van werktijden
• ruilen van dagen
• hybride werken voor niet-lesgebonden taken
• ruimte voor zorgverlof 

4. Leg beleid vast
Een mantelzorgvriendelijke school heeft:

• duidelijke afspraken
• een herkenbaar aanspreekpunt
• zicht op de mogelijkheden binnen cao en wetgeving
• een cultuur waarin zorg en werk samen kunnen bestaan. 

5. Maak gebruik van expertise
Werk&Mantelzorg ondersteunt organisaties bij het ontwikkelen van beleid, bewustwording en praktische instrumenten. Een mantelzorgmakelaar kan helpen bij verzuimpreventie en duurzame inzetbaarheid. 

Een mantelzorgvriendelijke school: zo ziet het eruit

Het is een school waar medewerkers durven te zeggen wat er speelt. Waar leidinggevenden weten hoe ze kunnen helpen. Waar HR beleid heeft dat ruimte biedt. Waar collega’s elkaar steunen. Waar werk en privé niet concurreren, maar in balans zijn. Dat is niet alleen goed voor mantelzorgers — het is goed voor iedereen.

Tijd voor bewustwording én actie

Mantelzorg is geen uitzondering meer. Het is onderdeel van het werkende leven. En dus ook onderdeel van goed werkgeverschap. Het is als schoolbestuur of HR professional goed om te reflecteren:

• Hoe zichtbaar is mantelzorg in onze organisatie?
• Weten leidinggevenden hoe ze dit gesprek voeren?
• Is ons beleid ingericht op duurzame inzetbaarheid van mantelzorgers?
• Wat kunnen we morgen al doen? 

Landelijk onderzoek werk en mantelzorg in het PO

Meer lezen? Kijk op Onderzoek mantelzorg en werk in het primair onderwijs.