Hoe zorg ik voor goede arbeidsomstandigheden in mijn schoolorganisatie?
Goede arbeidsomstandigheden in het onderwijs zijn geen luxe, maar een voorwaarde om verzuim en uitval te voorkomen en je team gezond en gemotiveerd te houden. Toch is het voor veel scholen lastig om hier structureel mee aan de slag te gaan: de Arbowet stelt eisen, de RI&E moet actueel zijn en als preventiemedewerker of schoolleider doe je dit er vaak bij, naast je gewone taken.
Op deze pagina lees je stap voor stap hoe je zorgt voor goede arbeidsomstandigheden in jouw schoolorganisatie. Met praktische voorbeelden, trainingen en branche erkende tools zoals de Arbomeester en de Arbocatalogus PO. Liever direct hulp? Maak gebruik van onze arbodienstverlening, zonder extra kosten.
Wat valt er onder arbeidsomstandigheden op school?
Arbeidsomstandigheden zijn alle omstandigheden waaronder jouw medewerkers hun werk doen. In het onderwijs gaat dat verder dan een veilig schoolgebouw alleen.
De arbeidsomstandigheden op school vallen grofweg uiteen in drie categorieën:
- Fysieke arbeidsomstandigheden: het binnenklimaat, de luchtkwaliteit, geluid, meubilair en de veiligheid en gezondheid van het schoolgebouw.
- Psychosociale arbeidsbelasting (PSA): werkdruk, werkstress, agressie en ongewenst gedrag. Werkdruk is in het onderwijs de belangrijkste reden waarom medewerkers uitvallen of vertrekken.
- Veiligheid en preventie: brandpreventie en bedrijfshulpverlening (BHV), het melden en registreren van arbeidsongevallen en de bescherming van leerlingen en bezoekers.
Voor elk van deze thema's vind je concrete normen, praktijkvoorbeelden en oplossingen in de Arbocatalogus PO.
Een succesvol arbobeleid: Waar begin je?
De eerste stappen zetten met arbobeleid in het primair onderwijs kan overweldigend lijken. Er komt veel bij kijken: van wettelijke verplichtingen tot draagvlak in je team.
Met een gestructureerde aanpak via de 5W-methode maak je het opzetten van arbobeleid behapbaar en werk je stap voor stap aan een stevig en duurzaam fundament.
Arbobeleid is bovendien een cyclisch proces. Via plan, do, check en act (de PDCA-cyclus) stel je het beleid op, voer je het uit, evalueer je de resultaten en stuur je bij. Zo blijft de zorg voor goede arbeidsomstandigheden geen eenmalige actie, maar een vast onderdeel van je schoolorganisatie.
Lees meer over arbobeleid in het primair onderwijs: het belang, de wettelijke verplichtingen, doelen, onderdelen en verantwoordelijkheden.
Wat zegt de Arbowet? Verplichtingen voor schoolorganisaties
De Arbowet (voluit: Arbeidsomstandighedenwet) geldt voor iedere werkgever in Nederland, dus ook voor schoolbesturen in het primair onderwijs. Dit zijn de belangrijkste verplichtingen:
- Een actuele RI&E met plan van aanpak. Iedere school moet een risico-inventarisatie en -evaluatie hebben, inclusief een plan van aanpak voor de gevonden risico's. Voor het primair onderwijs is de Arbomeester het branche erkende instrument. Lees meer over de toetsing van de RI&E.
- Minimaal een preventiemedewerker. Elke school heeft ten minste een preventiemedewerker die zich bezighoudt met dagelijkse veiligheid en gezondheid. Lees hoe je sterker staat met de preventiemedewerker.
- Een basiscontract met arbodienst of bedrijfsarts. Onder andere voor verzuimbegeleiding, toetsing van de RI&E en het periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek. Lees meer over het aanbieden van een preventief medisch onderzoek (PMO).
- Tweejaarlijks PSA-onderzoek. Onderzoek naar de psychosociale arbeidsbelasting van medewerkers is wettelijk verplicht. In de Arbomeester is hiervoor de Quickscan opgenomen.
- Instemming van de PMR. De personeelsgeleding van de medezeggenschapsraad heeft instemmingsrecht op het arbobeleid en het plan van aanpak (artikel 12 WMS).
De Nederlandse Arbeidsinspectie houdt toezicht op de naleving van de Arbowet en kan bij het ontbreken van een RI&E of plan van aanpak een boete opleggen aan het bevoegd gezag
Tip uit de praktijk
“Het uitvoeren van de RI&E en Quickscan lijkt een taaie klus en is niet voor iedereen de favoriete bezigheid. Tip: begin gewoon ‘ergens’. De ervaring leert dat het, als je er eenmaal mee aan de slag bent, heel duidelijk wordt hoeveel winst het de organisatie oplevert.”
Ger Smeets, Adviseur VfPf
Handige tools voor goede arbeidsomstandigheden op school
Om de arbeidsomstandigheden op jouw school structureel te verbeteren, zijn de juiste tools onmisbaar. Speciaal voor het primair onderwijs hebben we twee branche erkende instrumenten ontwikkeld die naadloos op elkaar aansluiten: de Arbocatalogus PO en de Arbomeester. Beide zijn zonder extra kosten te gebruiken.
Arbocatalogus PO: oplossingen voor veilig en gezond werken op scholen
De Arbocatalogus PO staat boordevol informatie over de Arbowet, praktische oplossingen én praktijkvoorbeelden op het gebied van veilig en gezond werken in het primair onderwijs. Handig en informatief voor preventiemedewerkers en arbocoördinatoren. Wist je dat de Arbocatalogus PO direct verbonden is met de Arbomeester, het branche erkende instrument voor het maken van een Risico-Inventarisatie en Evaluatie (RI&E)? Hierdoor kun je oplossingsrichtingen uit de Arbocatalogus direct koppelen aan de risico’s die naar voren komen uit jouw RI&E. Deze oplossingen zijn goedgekeurd door de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA).
Arbomeester: dé arbotool voor het primair onderwijs
Ideaal voor preventiemedewerkers, arbocoördinatoren en ander personeel met arbotaken. Met behulp van de Arbomeester zorg je ervoor dat jouw school een veilige en gezonde omgeving is en blijft, zowel voor medewerkers als voor leerlingen. Een groot voordeel van de Arbomeester is dat er directe koppelingen zijn gemaakt met de Arbocatalogus PO. Met één muisklik heb je hierdoor toegang tot informatie over wetgeving, de cao en de normen vanuit de Arbowet. Binnen de Arbomeester is ook het wettelijk verplichte tweejaarlijkse onderzoek naar de psychosociale arbeidsbelasting (PSA) van jouw medewerkers opgenomen: de Quickscan. Hierin onderzoek je hoe het ervoor staat met alle factoren die te maken hebben met het welbevinden van jouw medewerkers op school.
Waarom Arbomeester?
- Een gebruiksvriendelijke online omgeving die je stap voor stap door het RI&E-proces leidt
- Automatische generatie van een plan van aanpak met aandachtspunten
- Directe koppeling met de Arbocatalogus PO voor praktische oplossingen
- Op ieder moment inzicht in de stand van zaken op al je aangesloten scholen
- Optimale ondersteuning voor preventiemedewerkers
Zo blijf je betrokken en kun je snel anticiperen op knelpunten die dringend aandacht vragen.
VfPf: jouw partner in arbobeleid
Je staat er niet alleen voor bij het ontwikkelen en uitvoeren van arbobeleid. VfPf biedt verschillende vormen van ondersteuning, toegespitst op jouw specifieke schoolsituatie en behoeften. Je hoeft daarvoor niet extra te betalen, want dat is onderdeel van de premie die je aan VfPf betaalt. Onze experts hebben ruime ervaring in het primair onderwijs en kennen de uitdagingen waar je voor staat. Wij snappen dat arbobeleid niet op zichzelf staat, maar altijd samenhangt met thema's als verzuim en duurzame inzetbaarheid.
Zelf aan de slag: voorbeeld plannen
Ben je al even onderweg? Bekijk dan onze voorbeeldplannen voor arbobeleid.
Voorbeeld arbobeleidsplan
Het Voorbeeld arbobeleidsplan is een richtlijn voor het opstellen van een eigen arbobeleidsplan. Het bevat, gedeeltelijk uitgewerkte, elementen die thuishoren in een goed beleidsstuk. In dit voorbeeld wordt ervan uitgegaan dat een arbobeleidsplan op bestuursniveau wordt vastgesteld.
Het voorbeeld kan worden gebruikt om:
- de doelstellingen en de inhoud van het arbobeleid te formuleren
- de verdeling van middelen en taken schriftelijk vast te leggen
- het beleid te toetsen aan de geformuleerde doelstellingen en zo nodig de doelstellingen periodiek bij te stellen.
Spits het voorbeeld toe op jullie eigen organisatie:
- formuleer jullie organisatie brede intenties en doelstellingen
- vul de diverse beleidsonderdelen in aan de hand van het organisatie brede organogram
- omschrijf hoe de verschillende beleidsonderdelen in de praktijk worden gebracht
- pas de taakverdeling aan, aan de hand van de afspraken die hierover op organisatieniveau zijn gemaakt.
Verzuimbeleidsplan PO - handreiking
Het (ziekte)verzuimbeleid is onderdeel van het arbo- en personeelsbeleid en heeft als doel het voorkomen van arbeidsongeschiktheid en beroepsziekte, het beperken van ziekteverzuim en het naleven van de wetgeving. Een goed en volledig (ziekte)verzuimbeleidsplan gaat in op preventie, herstel, registratie en administratie. Het bevat protocollen en leidraden op het gebied van ziekte en re-integratie, ziekmeldingen, verzuimgesprekken, huisbezoeken en werkhervatting. Ook bevat het een algemene toelichting op de Wet Verbetering Poortwachter. Met een goed (ziekte)verzuimbeleid bevorder je de duurzame inzetbaarheid van je medewerkers en voorkom je (ziekte)verzuim. Bij het opstellen of doorontwikkelen van jouw eigen beleidsplan kun je gebruik maken van deze handreiking verzuimbeleidsplan.
Lees hier meer over hoe je het ziekteverzuim binnen jouw school terug kunt dringen.
Trainingen voor de preventiemedewerker en RI&E
Naast de ondersteuning die onze regioteams en tools bieden, verzorgen wij online inspiratiesessies, workshops en in-company trainingen op het gebied van arbo. Deze zijn bijvoorbeeld heel handig voor preventiemedewerkers.
Aan de slag als preventiemedewerker:
In deze training gaan we in op de taken van preventiemedewerkers en hoe deze te vertalen naar de praktijk. Met concrete tips over hoe je structureel de arbeidsomstandigheden op school onder de aandacht kunt brengen.
De Arbomeester: hoe werkt dat?
Praktische training gericht op het gebruik van de Arbomeester. Bestemd voor onderwijspersoneel met arbotaken, zoals preventiemedewerkers en arbocoördinatoren. Je leert de stappen te zetten die nodig zijn om de uitvoering van de RI&E succesvol af te ronden.
Uitvoering plan van aanpak RI&E
De RI&E is uitgevoerd… en dan? De knelpunten die uit de RI&E komen, worden opgenomen in het plan van aanpak. Deze training geeft tips over hoe je omgaat met de knelpunten uit de RI&E én wat te doen als deze zijn opgelost. Kennis van de RI&E en de Arbomeester is een voorwaarde om deel te nemen.
Als eenpitter aan de slag met arbo
Als schooldirecteur van een éénpitter ligt er veel op je bord. Er zijn veel verantwoordelijkheden en verplichtingen waaraan moet worden voldaan. Zoals de wettelijke verplichting om aandacht te besteden aan de arbeidsomstandigheden op jouw school. Maar hoe doe je dat? Deze training gaat in op de wettelijke arboverplichtingen die er zijn en hoe die te vertalen naar de praktijk. Ook de uitvoering van de Risico Inventarisatie & Evaluatie (RI&E) komt aan bod.
De trainingen zijn gratis. Je kunt online deelnemen aan deze trainingen of VfPf kan deze op locatie voor jouw organisatie verzorgen. Bekijk onze online trainingen en schrijf je in.
Veelgestelde vragen over arbeidsomstandigheden in het primair onderwijs
Hoe zorg je voor goede arbeidsomstandigheden op school?
Door structureel arbobeleid te voeren: breng de risico's in kaart met een RI&E, stel een plan van aanpak op, voer de verbeteringen door en evalueer regelmatig via de PDCA-cyclus. Branche erkende tools zoals de Arbomeester en de Arbocatalogus PO helpen je daarbij stap voor stap.
Wie is verantwoordelijk voor goede arbeidsomstandigheden in het onderwijs?
De werkgever (het schoolbestuur) is eindverantwoordelijk voor goede arbeidsomstandigheden. In de praktijk werken bestuur, schoolleiding, preventiemedewerker en medewerkers hierin samen. De personeelsgeleding van de medezeggenschapsraad heeft instemmingsrecht op het arbobeleid.
Waarom is de zorg voor arbeidsomstandigheden belangrijk?
Goede arbeidsomstandigheden voorkomen verzuim, uitval en vertrek van personeel. Juist in tijden van personeelstekort is dat cruciaal: werkdruk is de belangrijkste vertrekreden van leraren. Bovendien is de zorg voor arbeidsomstandigheden een wettelijke verplichting vanuit de Arbowet.
Wie controleert de arbeidsomstandigheden op scholen?
De Nederlandse Arbeidsinspectie houdt toezicht op de naleving van de Arbowet en kan waarschuwingen geven en boetes opleggen, bijvoorbeeld als een actuele RI&E of een plan van aanpak ontbreekt. Intern controleert de personeelsgeleding van de medezeggenschapsraad of het beleid aansluit bij hoe medewerkers de arbeidsomstandigheden ervaren.
Wat gebeurt er als de arbeidsomstandigheden niet goed zijn?
Slechte arbeidsomstandigheden kunnen leiden tot meer werkstress, hoger ziekteverzuim en vertrek van personeel. Daarnaast wordt het lastiger om te voldoen aan de wettelijke verplichtingen rond gezond en veilig werken.
Meer informatie, inspiratie & tools
- Arbomeester
- Arbocatalogus PO
- Arbobeleid in het primair onderwijs
- Arbomeester en de RI&E
- Toetsing Risico Inventarisatie & Evaluatie (RI&E)
- Aanbieden van preventief medisch onderzoek (PMO)
- Sta sterker met de preventiemedewerker
- Praktijkverhaal: Samen aan de slag met het schoolveiligheidsplan
- Praktijkverhaal: Met arbobeleid naar een vitale schoolcultuur
- Voorbeeld arbobeleidsplan
